Wham! in China: hoe een 'cynische' publiciteitsstunt uitmondde in een historisch popmoment

Een historisch concert met een bijsmaak

In 1985 zette China de deur naar het Westen op een kier. Op de dorre akker die Mao's culturele revolutie had achtergelaten, hunkerden Chinese jongeren naar de buitenwereld. De mao-pakken gingen uit, de haarkrullers gingen erin. Het was de perfecte timing voor Wham!, zo vond manager Simon Napier-Bell. Hij wilde de Britse popgroep zo snel mogelijk doorbreken in de Verenigde Staten en 'de grootste popgroep ooit' maken. Een historisch concert in China zou de wereldpers trekken – dé publiciteitsbom die Wham! nodig had. De documentaire Wham! 10 Days in China (AvroTros) laat zien hoe een coalitie van opportunisten rondom dat concert ontstond: de manager wilde succes, Wham! wilde roem, China wilde beheersbare moderniteit en de Britse ambassade soft power. Meegereisde roddeljournalisten probeerden het duo te betrappen, en Oscarwinnend documentairemaker Lindsay Anderson zag een film over de 'clash van culturen' – iets waar Wham! zelf totaal geen interesse in had.

Twee jongens met schoudervulling als cultureel ambassadeur

De beelden zijn absurd en ontroerend tegelijk. Twee 22-jarigen met schoudervulling worden van het ene absurde moment naar het andere gesleept. George Michael met een communistenpet, in amazonezit op de Chinese Muur. Een banket in Beijing waar Wham! in zwarte muiltjes met gouden, geborduurde doodshoofden spreekt over culturele eenheid. En het eerste concert in Beijing, waar Michael het publiek bijna wanhopig aan het dansen probeert te krijgen, niet wetende dat de Chinese politie dansers arresteert en de zaal uitsleept. Aan het einde speelt Wham! 'Careless Whisper'. Daar staat George Michael, zijn shirtloze lijf in crèmewit colbert, met een aureool van wit licht en de perfecte hoeveelheid zweetparels op zijn borst. 'Alsof een venster opengaat in je geest', zei een toeschouwer. Wat een tijd, denk je aan het einde, waarin enkel optimisme en twee geföhnde Britten de wereld dichter bij elkaar konden brengen.

Van skabandje tot wereldsterren: de opmars van Wham!

Wham! werd in 1981 opgericht door jeugdvrienden George Michael en Andrew Ridgeley. Ze ontmoetten elkaar op de Bushey Meads School in Bushey, Engeland, waar ze samen in een skabandje speelden: The Executive. Toen die groep stopte, vormden ze Wham! en tekenden ze bij Innervision Records. Al snel volgden contracten bij Columbia (VS) en Epic (rest van de wereld). George Michael had de grootste rol: hij componeerde, zong, produceerde en verzorgde de instrumentatie. Ridgeley was de woordvoerder en overtuigde Michael ervan dat Wham! zijn imago moest veranderen – van sombere jongens met diepzinnige teksten naar poppy popsterren met nummers als 'Wake Me Up Before You Go-Go'.

Hun debuutsingle 'Wham Rap!' (juli 1982) was een van de eerste Britse singles waarin een band rapt. Het nummer werd aanvankelijk geen succes. Ook 'Young Guns (Go for It)' (oktober 1982) haalde de hitparade niet, maar Wham! werd opgemerkt door het tv-programma Top of the Pops. Dat optreden werd een keerpunt: het nummer kwam de Britse hitparade binnen en bereikte in december een derde plaats. Na 'Young Guns' werd 'Wham Rap!' opnieuw uitgebracht, met meer succes. 'Bad Boys' en 'Club Tropicana' volgden, elk met een opvallende videoclip. Eind 1983 was Wham! een concurrent geworden van Duran Duran en Culture Club. Hun debuutalbum Fantastic behaalde de eerste plaats in Engeland en de top 10 in verschillende landen, waaronder Nederland.

Een juridische strijd en een nieuwe richting

Ondertussen rook hun oude label Innervision geld en maakte problemen over het oorspronkelijke contract. Terwijl er een rechtszaak liep, bracht Innervision een medley uit van eerder opgenomen nummers die niet op het album stonden: de 'Club Fantastic Megamix'. Wham! riep het publiek op deze single niet te kopen. Uiteindelijk leidde de rechtszaak tot een bankroetverklaring van Innervision. De nieuwe single van Wham! betekende ook een imagoverandering. Wat begon met 'Club Tropicana' zette zich voort: Ridgeley probeerde Wham! te veranderen in een popgroep die het idool zou zijn voor tieners.

De erfenis van een onwaarschijnlijke diplomatieke stunt

Veertig jaar later blijft de reis naar China een fascinerend hoofdstuk in de popgeschiedenis. Het was een publiciteitsstunt, ja, maar een die uitmondde in een historisch moment: het eerste westerse popoptreden in China. De documentaire laat zien hoe tegenstrijdige belangen samenkwamen en toch iets betekenisvols opleverden. Voor Wham! betekende het een wereldwijd podium, voor China een voorzichtige opening naar het Westen. En voor George Michael, die later een solocarrière van formaat zou opbouwen, was het een vroege les in de kracht van muziek als bindmiddel. Wham! 10 Days in China is daarmee niet alleen een portret van een band, maar van een tijdperk waarin optimisme en twee geföhnde Britten de wereld dichter bij elkaar brachten.