Bob Dylan op audiëntie bij paus Leo XIV: hoodie, rozenkrans en een wereldwijde memegolf

Een onwaarschijnlijke handdruk in het Vaticaan

Het is een beeld dat je eerst wilt controleren op sporen van kunstmatige intelligentie: twee Amerikaanse iconen die elkaar de hand schudden in het Vaticaan. Links Bob Dylan, 85 jaar, gehuld in een zwarte hoodie met de capuchon over het hoofd. Rechts paus Leo XIV, 71 jaar, in wit gewaad en met zijn solideo. Zwart tegenover licht, informeel tegenover formeel. Het contrast kon haast niet groter.

Al snel bleek dat de ontmoeting geen digitale fabel was. Het Vaticaan verspreidde de foto's woensdag zelf, en daarmee was de audiëntie — die vooraf niet was aangekondigd — een feit. Dylan bevond zich in Italië voor optredens in het kader van zijn Never Ending Tour en greep een rustdag aan om zijn landgenoot te ontmoeten. Beide mannen zijn geboren in het Midden-Westen van de Verenigde Staten, wat aan de ontmoeting een extra symbolische laag geeft.

Van Palpatine tot Zurbarán: het internet slaat aan het associëren

Vooral de handdrukfoto ging razendsnel rond, en zoals dat gaat op sociale media, werd er druk geassocieerd. Dylan deed volgens velen denken aan keizer Palpatine uit de Star Wars-films — of aan de bekende meme met de duistere dubbelganger van Kermit de Kikker die de normale Kermit opdraagt iets slechts te doen. Anderen zagen in het duo de strijdende spionnen uit de stripreeks Spy vs. Spy, waar de een altijd in het zwart gaat en de ander altijd in het wit. Kunstliefhebbers zagen in Dylans look dan weer een monnik uit een barokschilderij van Francisco de Zurbarán: diepe kappen, mysterieus en ietwat duister.

Wie langer naar de foto kijkt, ziet dat Dylan een opvallend samengestelde outfit draagt. Over de hoodie een zwarte jas, daaronder een wit overhemd en een zwart sjaaltje met witte stippen. Het is de typische mengeling van nonchalance en zorgvuldigheid die Dylan al decennialang kenmerkt — en die hem ook op zijn 85ste nog tot een stijlicoon maakt, of hij dat nu wil of niet.

Een paus met een neus voor cultuur

De ontmoeting is minder verrassend dan ze op het eerste gezicht lijkt. Paus Leo XIV houdt duidelijk de vinger aan de pols van de cultuurwereld. Eerder dit jaar ontmoette hij de muzikale superster Bad Bunny in Spanje en ontving hij zangeres en punkpionier Patti Smith. Vorig jaar ontving hij prominenten uit de filmwereld voor een bijeenkomst over de kracht van cinema, onder wie actrice Cate Blanchett en regisseur Spike Lee — die als blijk van waardering een basketbalshirt van de New York Knicks meebracht.

Ook de museumwereld heeft zijn aandacht. Afgelopen maand ontving hij directeuren van grote musea, onder wie Taco Dibbits van het Rijksmuseum, en herhaalde hij zijn oproep tot samenwerking tussen kerk en culturele wereld om menselijke creativiteit te beschermen in tijden van AI. De ontmoeting met Dylan werd geregeld door Antonio Spadaro, ondersecretaris van de Vaticaanse afdeling voor cultuur, die eerder ook verantwoordelijk was voor het onderhoud met Patti Smith.

Geen kledingvoorschrift, wel een rozenkrans

Volgens Spadaro had de paus geen enkele moeite met Dylans kledingstijl. In gesprek met de nieuwsbrief Flagging Down the Double E's zei hij: "Hij reageerde volkomen kalm op Bobs outfit. Bovendien was het een privé-audiëntie, geen formele bijeenkomst." Wat de twee precies bespraken, blijft onbekend, maar de cadeaus zijn wel bekendgemaakt. Dylan had een exemplaar van zijn autobiografie Chronicles: Volume One meegenomen; de paus deelde een rozenkrans uit. Spadaro omschreef de sfeer als die van een ontmoeting tussen twee vrienden: "De manier waarop ze elkaar aankeken was prachtig, intens."

Dat de paus geen oppervlakkige bewonderaar is, bleek eerder dit jaar al. Hij kent de deep cuts van Dylan: in juli verwees hij naar 'Go Away You Bomb', het protestlied uit 1963 tegen kernwapens dat nooit officieel werd uitgebracht. Leo deed dat in een boek over ontwapening — een detail dat de ontmoeting extra lading geeft.

Religie als rode draad in een lange carrière

Dylan, die joods werd opgevoed, heeft een lange en gecompliceerde geschiedenis met religie. Zijn voor sommige fans beruchte religieuze fase begon in 1979, nadat hij zich had bekeerd tot het evangelische christendom. Op albums als Slow Train Coming en Saved verwees hij veel naar zijn geloof. Later trad hij er minder mee naar buiten, al vertelde hij in 2022 aan The Wall Street Journal nog steeds een "religieus persoon" te zijn: "Ik lees veel in de Heilige Schriften, mediteer en bid, en steek kaarsen aan in de kerk."

Die zoektocht naar het spirituele is door zijn hele oeuvre te traceren, van de profetische teksten uit de jaren zestig tot de verstilde beschouwingen van zijn latere werk. De Nobelprijs voor Literatuur die hij in 2016 ontving, bevestigde wat liefhebbers al decennialang wisten: Dylan is een dichter die de Amerikaanse liedtraditie heeft verrijkt met nieuwe expressiemogelijkheden.

Op tour, en dichter bij de hemel dan ooit

De dag na de ontmoeting met de paus stond Bob Dylan met zijn band op het podium in Rome. Daar speelde hij onder meer 'Tryin' to Get to Heaven', een nummer uit 1997 met de veelzeggende regel: "I've been all around the world, boys / Now I'm trying to get to heaven before they close the door." Het is een van die momenten waarop Dylans werk en zijn leven elkaar lijken te raken — of dat nu zo gepland was of niet.

De Never Ending Tour, die al sinds 1988 onafgebroken doorgaat, bracht hem deze keer naar Italië. Het is dezelfde tour waarmee hij decennialang de wereld over reist, langs grote zalen en kleine theaters, altijd met een wisselende setlist en een band die hem op het lijf is geschreven. Dat hij op zijn 85ste nog steeds optreedt, is op zichzelf al opmerkelijk; dat hij tussen twee shows door de paus ontmoet, maakt het absurde karakter van die carrière nog eens extra zichtbaar.

Of de ontmoeting nu wel of niet voor verrassingen zorgde: één ding is zeker. De foto's gaan de geschiedenis in — niet in de laatste plaats vanwege die hoodie.